Nandrolon fenylopropionian a skóra: trądzik i przetłuszczanie

Skóra to jeden z narządów, w których efekty sterydów anabolicznych są zauważalne najwcześniej. Tłusty połysk, wykwity na plecach i barkach, rozstępy to typowe dolegliwości, z którymi użytkownicy sterydów przychodzą do dermatologa. Redakcja przeanalizowała, dlaczego nandrolon fenylopropionian, mimo reputacji „łagodnego” androgenu, i tak wpływa na skórę i co mówią badania.

Androgeny a gruczoły łojowe

Gruczoły łojowe to jedne z najbardziej androgenozależnych struktur organizmu. Właśnie dlatego trądzik pojawia się w okresie dojrzewania, gdy rośnie poziom androgenów. Komórki gruczołów łojowych (sebocyty) mają receptory androgenowe, a pod ich stymulacją gruczoły powiększają się i produkują więcej łoju skórnego.

Nadmiar łoju zmienia mikrośrodowisko mieszka włosowego. Wraz ze wzmożonym rogowaceniem ujścia mieszka tworzą się zaskórniki, a bakteriaCutibacterium acnesotrzymuje pożywkę. Dalej uruchamia się stan zapalny — tak powstają grudki, krostki i guzki.

W skórze aktywnie działają enzymy przekształcające sterydy: 5α-reduktaza typu pierwszego, 17β-dehydrogenazy hydroksysteroidowe, aromataza. Czyli skóra to nie bierny cel, lecz samodzielny „narząd endokrynny”, który modyfikuje hormony na miejscu.

Melnik i współautorzy (2007) opisali trądzik u kulturystów jako „niedocenianą kwestię ochrony zdrowia”: jest on nie tylko defektem kosmetycznym, ale i markerem stosowania androgenów, który może pomóc lekarzowi rozpoznać ukryte przyjmowanie sterydów.

Cechy szczególne nandrolonu

W odróżnieniu od testosteronu nandrolon pod działaniem 5α-reduktazy przekształca się nie w silniejszy, lecz w słabszy androgen — 5α-dihydronandrolon. Teoretycznie powinno to zmniejszać działanie na skórę, gdzie aktywność 5α-reduktazy jest wysoka. Właśnie na tym opiera się wyobrażenie o nandrolonie jako preparacie „oszczędzającym skórę”.

Jednak sam nandrolon ma wysokie powinowactwo do receptora androgenowego i działa na sebocyty bezpośrednio, bez potrzeby „wzmocnienia”. Do tego w praktyce sportowej nandrolon rzadko stosuje się w izolacji, a testosteron w kombinacji wnosi własny udział poprzez DHT.

Ester fenylopropionianu ma krótsze działanie niż dekanian, dlatego poziom hormonu częściej się podnosi i spada. Dla skóry ważna jest przede wszystkim ogólna ekspozycja androgenowa, a nie postać estru, więc różnice między estrami co do trądziku raczej nie są zasadnicze.

Zatem „łagodność” nandrolonu dla skóry jest względna i probabilistyczna. Osoba ze skłonnością do trądziku w wieku nastoletnim ma wysokie szanse zobaczyć wykwity ponownie, niezależnie od tego, który androgen jest stosowany.

„Trądzik posterydowy” i jego postacie

Trądzik wywołany androgenami częściej lokalizuje się na plecach, barkach i klatce piersiowej niż na twarzy. Wykwity mogą pojawić się już po kilku tygodniach od rozpoczęcia stosowania i często mają bardziej zapalny charakter niż zwykły trądzik dorosłych.

Najcięższą postacią jest acne conglobata, przy której tworzą się głębokie guzki i ropnie, zlewające się ze sobą i pozostawiające grube blizny. Jeszcze rzadziej opisuje się acne fulminans — ostrą postać z owrzodzeniami, gorączką i bólami stawów, która wymaga pilnego leczenia.

Walker i Adams (2009) w przeglądzie objawów skórnych sterydów u sportowców zaznaczają, że trądzik występuje u znacznej części użytkowników i jest jednym z najczęstszych skutków ubocznych w ogóle.

Po odstawieniu androgenów wykwity zwykle stopniowo się zmniejszają, jednak powstałe blizny pozostają. Dlatego liczenia na to, że „samo przejdzie” przy postaciach guzkowych, redakcja nie radzi.

Inne objawy skórne

Przetłuszczanie skóry i włosów (łojotok) często pojawia się wcześniej niż wykwity. Wraz z nim może zaostrzać się łojotokowe zapalenie skóry — łuszczenie i zaczerwienienie w okolicy brwi, skrzydełek nosa, owłosionej skóry głowy.

Rozstępy powstają przy szybkim zwiększeniu objętości mięśni, zwłaszcza na barkach, klatce piersiowej i w okolicach pachowych. Skóra nie nadąża zaadaptować się do rozciągnięcia, a zmiany hormonalne wpływają na włókna kolagenowe. Rozstępy z czasem bledną, ale całkowicie nie znikają.

Iniekcje stwarzają własne ryzyka: bolesność i zgrubienie w miejscu podania, reakcje na bazę olejową, a przy naruszeniu jałowości — ropnie, które mogą wymagać chirurgicznego nacięcia. Fenylopropionian z powodu potrzeby częstszych iniekcji teoretycznie zwiększa liczbę takich epizodów.

• Łojotok i tłusty połysk skóry.
• Łojotokowe zapalenie skóry.
• Rozstępy na barkach i klatce piersiowej.
• Hirsutyzm i wirylizacja skóry u kobiet.
• Reakcje miejscowe i ropnie po iniekcjach.

Co może zaproponować dermatolog

Pierwszym krokiem jest szczera rozmowa z lekarzem. Trądzik wywołany androgenami słabo reaguje na leczenie, jeśli przyczyna się utrzymuje. Dermatolog powinien wiedzieć o stosowaniu preparatów hormonalnych, aby prawidłowo ocenić rokowanie i dobrać terapię.

W postaciach łagodnych stosuje się środki miejscowe: retinoidy, nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy. Przy postaciach zapalnych mogą być przepisywane antybiotyki ogólnoustrojowe na ograniczony czas. Podstawowa pielęgnacja obejmuje łagodne oczyszczanie, środki niekomedogenne i rezygnację z mechanicznego wyciskania.

Przy ciężkim trądziku guzkowym dermatolodzy rozważają izotretynoinę ogólnoustrojową. To skuteczny, ale poważny lek wymagający kontroli laboratoryjnej, w tym lipidów i prób wątrobowych. Na tle sterydów anabolicznych, które same wpływają na lipidy, takie leczenie wymaga szczególnej ostrożności.

Ważny aspekt praktyczny: higiena po treningach. Prysznic w porę, czysta odzież z tkanin naturalnych i unikanie długiego kontaktu spoconej skóry ze sprzętem zmniejszają dodatkowe podrażnienie, choć nie usuwają przyczyny hormonalnej.

Wnioski redakcji

Androgeny wprost stymulują gruczoły łojowe, a nandrolon fenylopropionian, mimo słabej konwersji do silnych androgenów, jest w stanie wywoływać przetłuszczanie skóry i trądzik.

Wykwity częściej lokalizują się na plecach i barkach, mogą mieć ciężkie postacie z bliznami. Częste są również rozstępy, łojotokowe zapalenie skóry i miejscowe powikłania iniekcyjne.

Skuteczne leczenie jest możliwe tylko z uwzględnieniem przyczyny hormonalnej i pod nadzorem dermatologa.

Radzimy również przeczytać nasze materiały o nandrolonie fenylopropionianie i ryzyku łysienia androgenowego, o metabolitach nandrolonu dekanianu oraz o wpływie nandrolonu na psychikę.

Bibliografia

1. Melnik B, Jansen T, Grabbe S. Abuse of anabolic-androgenic steroids and bodybuilding acne: an underestimated health problem. J Dtsch Dermatol Ges. 2007;5(2):110–117.
2. Walker J, Adams B. Cutaneous manifestations of anabolic-androgenic steroid use in athletes. Int J Dermatol. 2009;48(10):1044–1048.
3. Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
4. Zaenglein AL, Pathy AL, Schlosser BJ, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol. 2016;74(5):945–973.
5. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
6. Hartgens F, Kuipers H. Effects of androgenic-anabolic steroids in athletes. Sports Med. 2004;34(8):513–554.